ห้วยพ่าน หมู่บ้านสุดชิล สงบ แต่ไม่เงียบเหงา

ห้วยพ่านเป็นหมู่บ้านกลางหุบเขาในอำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน ที่พอขับรถเข้ามาถึงแล้วเหมือนโลกตั้งใจลดวอลุ่มเสียงดังๆ ให้เราเอง เสียงคนทักกันสั้นๆ แบบไม่ต้องมีพิธีรีตอง ปนมากับเสียงแม่น้ำน่านที่ไหลผ่านหมู่บ้านอย่างสม่ำเสมอ จังหวะชีวิตที่นี่ไม่เร่ง ไม่แข่ง และไม่พยายามจะเป็นอะไรที่เกินตัว บรรยากาศมัน “โคตรชิล” ในแบบที่ทำให้เราอยากเดินช้าลง เงยหน้ามองรอบๆ มากขึ้น และเริ่มเข้าใจว่า ธรรมชาติกับวิถีชีวิตของคนห้วยพ่านไม่ได้แยกกันอยู่คนละฝั่ง แต่เดินไปด้วยกันอย่างใกล้ชิด

ความชิลของห้วยพ่านไม่ได้แปลว่าเงียบเหงา ตรงกันข้าม มันคือความคึกคักที่ “พอดี” จนเห็นรายละเอียดเล็กๆ ของชุมชนชัดขึ้น ตั้งแต่รอยยิ้มของคนในหมู่บ้าน ไปจนถึงวิธีที่ทุกคนช่วยกัน “ดูแลบ้านตัวเอง” ให้พร้อมต้อนรับผู้มาเยือน ห้วยพ่านเหมือนตั้งใจบันทึกเรื่องราวตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันไว้ผ่านการท่องเที่ยววิถีชุมชน ความสงบของห้วยพ่านไม่ได้ทำให้ทุกอย่างหยุดนิ่ง แต่มันทำให้เราเห็นชีวิตชัดขึ้น และถ้าจะเริ่มทำความรู้จักที่นี่แบบเห็นภาพจริงๆ จุดแรกที่หลายคนเลือกเดินไปหา คือ “สะพานโยง”

ถ้าอยากเริ่มทำความรู้จักห้วยพ่านแบบเห็นภาพ หลายคนจะพาตัวเองไปที่ “สะพานโยง” สะพานแขวนที่พาเราข้ามลำห้วยไปดูโขดหินและสายน้ำแบบใกล้ๆ หรือไม่ก็หยุดยืนฟังเสียงน้ำที่ “แก่งหลวง” จุดที่ทำให้เห็นมุมแปลกตาของลำน้ำน่านในบรรยากาศที่ยังเป็นธรรมชาติอยู่มาก แต่สิ่งที่ทำให้ห้วยพ่านต่างจากที่เที่ยวสวยๆ ทั่วไป ไม่ได้อยู่แค่วิว แต่อยู่ที่คำว่า “ชุมชน” เพราะที่นี่มีคนกลุ่มหนึ่งชื่อว่า ตี้นี่ห้วยพ่าน ทำหน้าที่เหมือนเจ้าบ้าน ไม่ใช่แค่พาเที่ยว แต่พาเราเข้าไป “เข้าใจ” บ้านของพวกเขาจริงๆ

การเที่ยวกับตี้นี่ห้วยพ่านทำให้เห็นอีกชั้นหนึ่งของความตั้งใจของชุมชน คือรายได้จากการท่องเที่ยวไม่ได้หยุดอยู่กับใครคนใดคนหนึ่ง แต่ รายได้กระจาย ไปทั่วทั้งหมู่บ้าน ตั้งแต่คนพาเดินป่าที่รู้ทางเหมือนอ่านแผนที่ในหัว คนที่ถนัดเรื่องปลาและลำน้ำ แม่ครัวที่ทำให้อาหารหนึ่งมื้อมีความหมายมากกว่าความอร่อย ไปจนถึงเด็กๆ ที่ได้ลองเป็นมัคคุเทศน้อย เล่าเรื่องบ้านตัวเองด้วยสายตาที่สดใหม่กว่าใครทั้งหมด ภาพแบบนี้ทำให้คำว่า “ท่องเที่ยวโดยชุมชน” ไม่ใช่คำสวยๆ ในโบรชัวร์ แต่เป็นระบบเล็กๆ ที่ทำงานจริง และทำให้คนในหมู่บ้านอยู่ได้จริง

“การท่องเที่ยวทุกอย่างที่นี่ เราจะให้นักท่องเที่ยวมีประสบการณ์ร่วมกับเราด้วย เพื่อให้เขาเข้าถึงความเป็นวิถีชุมชนจริงๆ ไม่ได้เพียงแค่มาเที่ยวเฉยๆ แต่เรามาแลกเปลี่ยนประสบการณ์กัน” การ์ฟิลด์ ตัวแทนกลุ่มตี้นี่ห้วยพ่าน คำพูดนี้อธิบายห้วยพ่านได้ชัด เพราะประสบการณ์ที่นี่ไม่ได้ถูกจัดฉากให้เราถ่ายรูปแล้วกลับ แต่เป็นการพาเราเข้าไปอยู่ “ร่วม” กับจังหวะชีวิตของชุมชนจริงๆ และสร้างความประทับใจให้ทั้งผู้มาเยือนและคนในชุมชนไปพร้อมกัน

กิจกรรมในบ้านห้วยพ่านจึงเน้นเป็นการสร้างความทรงจำที่ดี ไม่ว่าจะเป็นการเรียนรู้วิธีเลี้ยงควายในป่าแบบชาวห้วยพ่าน การหาปลาแบบคนท้องถิ่น งานหัตถกรรมพื้นบ้าน หรือการทำงานศิลปะจากสีธรรมชาติ ทุกอย่างคือองค์ความรู้ของชุมชนที่ยังมีชีวิต และเมื่อถูกถ่ายทอด มันกลายเป็นประสบการณ์ท่องเที่ยวที่ทั้งสนุกและเคารพพื้นที่ไปพร้อมกัน ประสบการณ์แบบนี้หาได้ยากขึ้นเรื่อยๆ ในชีวิตเมืองที่ทุกอย่างรีบ และเสียงดังเกินไป

วันที่ควรปักหมุดไว้ของห้วยพ่านคือ 22 มีนาคม นี้เป็น เทศกาลจับปลา ที่ทั้งหมู่บ้านจะคึกคักที่สุดของปี หลายบ้านมีลูกหลานกลับมาช่วยกัน บรรยากาศอบอุ่นจนคนในชุมชน ต่อให้ไม่ได้ไปจับปลา ก็ไปเดินดูรอยยิ้ม ฟังเสียงคุยกัน และสัมผัสวันที่ชุมชนมีชีวิตชีวาที่สุดได้เหมือนกัน

ติดตามกิจกรรมของกลุ่ม ตี้นี่ห้วยพ่าน ไว้ แล้วหาเวลามาเที่ยวแบบสบายๆ ช่วงเสาร์-อาทิตย์สักครั้ง แต่ถ้าจะมาให้ “เจอห้วยพ่านแบบเต็มหมู่บ้าน” จริงๆ ให้ปักหมุด 22 มีนาคม ไว้เลยรับรองว่าคุณจะได้เห็นน่านในมุมที่ไม่ค่อยมีใครได้เห็น